هۆكارە مرۆییەكانی پیسبوونی ژینگە چین؟    
(2/2/2015)



بێگومان لەگەڵ گەشەسەندنی مرۆڤایەتی چوونە نێو زەمەنی كارگە و تەكنۆلۆژیاوە، گۆڕانێكی گەورە لەو ژینگەیەی كە مرۆڤی تێدا دەژی بە ئاراستە خراپەكەی دروستبووە، زیاد لە پێویست سەرفكردنی وزە و سەرچاوە سروشتییەكان هۆكاری سەرەكی ئەو گۆڕانە نەویستراوانەن لە ژینگەی زەویدا، ئەوەش روونە هەر لە ئێستاوە ئەنجامی ئەو تێكچوونە ژینگەییە لە سەر مرۆڤ و سروشت بە ئاشكرا دیاریداوە و رۆژ دوای رۆژیش خراپتر دەبێت.
ژیانی زیندەوەران پێویستی بە گەلێك هاوكێشەی ورد و هاوسەنگە، هەر لە ئاستی ئاو و پلەی گەرمی رێژی گازەكان دەیان هاوكێشەی دیكەش، گۆڕان لە تای یەكێك لەو هاوكێشانەدا، زیانی گەورە لە دوای خۆی جێ‌ دەهێڵێت.
لێرەدا باس لە چەند هۆكارێكی پیسكردنی ژینگە دەكەین لە لایەن مرۆڤەوە:
- سوتان و لەناوبردنی سەوزایی و دارستانەكان: بە پێی لێكۆڵینەوە نوێیەكان، لە ماوەی (50) ساڵی رابردوودا دارستانەكانی سەر زەوی بە رێژەیەكی ترسناك كە (30%) یە، كەمبوونەتەوە، ئەویش بە هۆی بڕینەوەی دارستانەكان بۆ دەستخستنی دار و تەختە و كردنی شوێنەكانیان بە بەروبوومی كشتوكاڵی.
- دوكەڵی ئۆتۆمبێل: لە ئێستادا ساڵانە نزیكی (30) ملیۆن ئۆتۆمبێل دروستدەكرێت، هەریەكێك لەوانە لە باشترین حاڵەت و مەرجدا رێژەیەكی گەورەی گازی ژەهراوی دەكەنە نێو ژینگەوە، بەتایبەت لە سووتانی ئەو بەنزینەی كە قورقوشمی تیادایە (وەك ئەوەی لای خۆمان) یەكێكە لە هەرە گەورەترین هۆكارەكانی پیس بونی ژینگەو هەوا، چونكە بەنزین و بەتایبەت ئەو جۆرە لە بەنزین یەكەم ئۆكسیدی كاربۆن و دوەم ئۆكسیدی كاربۆن و دوەم ئۆكسیدی گۆگرد و ئۆكسیدی نایترۆجین و ئۆزۆنی زەمینی دروست دەكات و ئەم گازانەش وردە وردە دەبنە هۆی دروستكردنی هەندێ نەخۆشی وەك شێرپەنجەو تەنگەنەفەسی و رەبوو و حەساسیەت و گەلێ نەخۆشی دیكە.
- دووكەڵی كارگەكان: رۆژانە لە سەرتاسەری جیهان بە نزیكەی (80) ملیۆن بەرمیل نەوت دەستوتێنرێت، لە سەتانی هەر بڕێكیشدا رێژەیەكی گەورە لە گازە ژەهراوییەكان دەچنە بەرگە هەوای زەوی و دواتر كاریگەری خۆیان لە سەر ژینگە بە خراپی جێدەهێڵن.
- پاشماوەكان: رۆژانە نزیكی ملیارێك تۆن لە پاشماوە فڕێدەدرێت، زۆرێك لەو پاشماوانە تا هەتایە لە ناوناچن (وەك پلاستیك) و زیانی گەورە دروستدەكەن، لە حاڵەتی سەتاندنی پاشماوەكانیشدا هەر دیسان بە هۆی بوونی ملیۆنان تۆن لە ماددە زیان بەخشەكان، زیان بە دۆخی كەش و هەوای زەوی دەگەیەنرێت و رۆژ دوای رۆژیش دۆخەكە خراپتر دەبێت، ئەمە جگە لەوەی باسێك لەو چەند تۆنە لە پاشماوە ئەتۆمییەكان ناكەین كە ساڵانە بە بێ‌ لەبارچاوگرتنی مەترسییەكان دەكرێن بە ژێر خۆڵەوە.
- بەرهەمە نوێیەكان: بە پێی لێكۆڵینەوەكان، لە ئێستادا نزیكی یەك ملیۆن مادەی كیمیاوی دروستكراو هەیە، (6) هەزار لەم ماددانە لەوانەیە هۆكاری دروستبوونی شێرپەنجەبن و هەزار دانەیان سەلمێنراون كە نەخۆشی لە گیانداراندا دروستدەكەن و (200) دانەشیان سەلمێنردراون كە شێرپەنجە لە مرۆڤدا دروستدەكەن، بە بڵاوبوونەوەی ئەو ماددانەش بە نێو سروشتدا هەر لە خاك و ئاو و هەوا، كاری خۆی دەكات.
- تیكچوونی هاوسەنگیی گازەكانی نێو بەرگە هەوای زەوی كاریگەری خراپ جێدەهێڵن، وەك ئەو شەپۆلە گەرمایەی كە ساڵ دوای ساڵ زیاتر دەبێت، جگە لە زیادبوونی گەردەلولەكان خێراتربوونی تەقینەوەی بوركان و دروستبوونی بومەلەرزە و بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی دەریاكان بە هۆی توانەوەی سەهۆڵی جەمسەرەكان، كە ئەوەش دووبارە ئاستی سوێری ئاوی دەریا كەمدەكاتەوە و كارەساتی سروشتی گەورەی لێدەكەوێتەوە، چونكە هەموو شتێك لەم ژینگەیەدا بە حساب و رێژەیەكی دیاریكراو دانراوە، كەمتر یان زیاتر بە زیان دەشكێتەوە، ئاستی سروشتی هەر گازێك لەو هەوایەی لە چوار دەورمانە بەم شێوەیەیە:
- نایترۆجین (78%)
- ئۆكسجین(21%)
- دوانۆكسیدی كاربۆن (0.3%)
- (0.7%) یش گازەكانی دیكەی وەكو نیۆن و هیلیۆم و كریبتۆن و ئەمۆنیا و ئۆزۆن و میسان بە رێژەیەكی دیاریكراو، زیادبونی رێژەی هەریەكیان زیانێكی گەورە لە تەندروستی مرۆڤ و تەواوی ژیان دەدات لە سەر زەوی.