ژینگه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان    
(18/8/2013)



ژینگه‌ یه‌كێكه‌ له‌و لایه‌نانه‌ی كه‌كاریگه‌ری راسته‌وخۆی له‌سه‌ر ژیانی مرۆڤ و هه‌موو ده‌وروبه‌ر هه‌یه‌، هه‌ر چه‌نده‌ ژینگه‌ی باش و پاكو خاوێن بێت، ئه‌وه‌نده‌ ژیانی دانیشتوان و مرۆڤه‌كان ئاسووده‌ ده‌بێت بۆ پاراستنی ژینگه‌ش زۆر كارو ئاماده‌ باشی هه‌یه‌ ده‌بێ له‌ هه‌موو شارو ووڵاتێك بكرێت، لێره‌ دا ده‌مانه‌وێت بزانین ژینگه‌ی كوردستان به‌گشتی چۆنه‌و چی باشه‌ بكرێت،بۆ گفتوگۆ كردن له‌سه‌ر ئه‌مانه‌ش به‌ پێویستی زانی شاره‌زاو ئه‌كادیمیه‌ك بدوێنین. كه‌ لێره‌ دا ڕووی پر سیاره‌كانمان كرده‌ به‌رێز دكتۆری ئه‌ندازیار دانا خدر مولود مامۆستای زانكۆی سه‌ڵاحه‌دین، ئه‌ویش له‌سه‌ره‌تادا وتی: ژینگه‌و پاراستنی ژینگه‌ بابه‌تێكی زۆر گه‌وره‌و هه‌مه‌ لایه‌ن و گرنگه‌ و كاریگه‌ری راسته‌وخۆی له‌سه‌ر ژیانی مرۆڤ هه‌یه‌ و ناتوانرێت به‌ یه‌كجاری باسی هه‌موو لایه‌نه‌كانی ژینگه‌ بكرێت، چونكه‌ زۆرن وه‌كو ( ژینگه‌ی ئاو، ژینگه‌ی مرۆڤ، ژینگه‌ی سیاسی، ژینگه‌ی رووه‌كی، ژینگه‌ی ئه‌ندازه‌یی ..........تاد )، به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌كی گشتی گه‌ر باسی ژینگه‌ی كوردستان بكه‌ین، به‌ بیرو بۆچونی من ژینگه‌ی كوردستان به‌به‌راود به‌ژینگه‌كانی وڵاتانی ده‌ورو به‌رو زۆربه‌ی وڵاتانی دنیا ژینگه‌ی زۆر باشه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌كوردستان تا ئێستا كارگه‌ی زه‌به‌لاحمان وه‌كو كارگه‌ی ئۆتۆمبیل و ئاسن ونه‌وه‌ویی و كیمیایی... تاد نییه‌، چونكه‌ ئه‌مجۆره‌ كارگانه‌ دوكه‌ڵ و پاشماوه‌ی ژاهراوی و ترسناك ده‌رده‌هاوێژنه‌ ناو ئاوو هه‌وا و ئاوی ژێر زه‌وی و ده‌ورو به‌رمان . هه‌روه‌ها له‌باره‌ی ئه‌وه‌ی له‌كوردستان چیمان بۆ پاراستنی ژینگه‌ كردووه‌ به‌رێز دكتۆر دانا خدر مولود وتی: هه‌ر چه‌ند گوتمان ژینگه‌كه‌مان تا ئێستا باشه‌، به‌ڵام بۆ باشتر كردنی و پاراستنی، له‌ڕاستیدا تا ئێستا هیچمان بۆ نه‌كردووه‌، به‌ڵكو به‌پێی ئه‌و پێشكه‌وتن و داهاتووه‌ی ئێمه‌ له‌كوردستان بۆی ده‌چین و پێویستمانه‌، ده‌بێ خۆمان بۆ پاراستنی ژینگه‌كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی زانستی سه‌رده‌م و پراكتیكی ئاماده‌ بكه‌ین، ده‌بێ هه‌موو لایه‌ك بزانین كوردستان ئێستا كه‌ له‌هه‌نگاوی گرنگ و به‌ره‌و پێشه‌وه‌یه‌ بۆ دامه‌زراندنی جۆره‌ها كارگه‌ی پیشه‌سازی و به‌رهه‌مهێن كه‌ پێویستیه‌كانی ژیان پڕ ده‌كاته‌وه‌ و به‌م كارانه‌ش به‌رو پێشه‌وه‌ ده‌چین و ده‌توانین له‌ته‌ك وڵاتانی هاوچه‌رخ و به‌رهه‌مهێن گه‌له‌كه‌مان و نه‌وه‌یی تازه‌ به‌ژیانێكی خۆشگوزه‌ران بژێنین، به‌ڵام ئه‌م پڕ كردنه‌وه‌ی پێداویستیانه‌ فاكته‌رێكن بۆ پیسبوونی ژینگه‌كه‌متن، بۆیه‌ ئه‌مه‌ش هه‌ر له‌ئێستاوه‌ خۆ ئاماده‌كردنی پێویسته‌، ئه‌م خۆ ئاماده‌كردنه‌ش به‌رای من ده‌بێ له‌لایه‌نی په‌روه‌رده‌یه‌ وه‌ له‌باخچه‌ی ساوایانه‌وه‌ هه‌نگاوی بۆ بنێین و فێری تاكه‌كان بكرێت چۆن هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ ئاوو ده‌وروبه‌ر ده‌كه‌ن بۆ نموونه‌ له‌لایه‌نی په‌یوه‌ندار ڕێنمایی پێویست بڵاوبكرێته‌وه‌ خه‌ڵك فێر بكرێت چۆن پاشماوه‌ كۆبكاته‌وه‌ و چۆن فڕێی بدات و گرنگی باخچه‌و دارو دره‌خت و پاكوخاوێنی شه‌قام و كۆلان و شوێنه‌ گشتیه‌كان بدرێت و ئه‌و زبڵ و پاشماوه‌ی كه‌ رۆژانه‌ كۆ ده‌كرێنه‌وه‌ له‌ناو گه‌ڕه‌كه‌كان و شار پێویسته‌ بۆ دوورترین شوێنی ده‌وروبه‌ری شار بگوازرێته‌وه‌ و هه‌ندێ له‌و پاشماوانه‌ به‌ڕێگای زانستی و سه‌رده‌مانه‌ بسوتێنرێت و هه‌ندێكی له‌ژێر خۆڵ داپۆشرێت و هه‌شه‌ له‌پاشماوه‌كان جیا بكرێته‌وه‌ دووباره‌ ببردرێنه‌وه‌ كارگه‌ هه‌ر وه‌كو ماده‌ی خاوو سوودی لێوه‌ربگیرێت هاوكێشه‌یه‌كی ماتماتیكی و ئه‌ندازه‌یی هه‌یه‌، ده‌ڵێت: كات* ریژه‌ی پیسی له‌ له‌ش = رێژه‌ی ترسناك له‌پیسی. مه‌به‌ست ئه‌وه‌یه‌ هه‌ر مرۆڤێك تا كاتێك به‌رگری له‌رێژه‌ی پیسی له‌ له‌ش ده‌كات، هه‌ر كاتێك مادده‌كه‌ یا رێژه‌ی پیسییه‌كه‌ زیادی كرد، ئه‌وا رێژه‌ی ترسناكی له‌سه‌ر ژیانی زیاتر ده‌بێت، بۆیه‌ زۆر له‌ پاشماوه‌كانی رۆژانه‌ فڕێ ده‌درێ ده‌بێ جیا بكرێته‌وه‌ ئه‌وه‌ی ده‌بێ بسووتێ، ئه‌وا ده‌سووتێنرێ، ئه‌وه‌ی نابێ بۆ نموونه‌ وه‌كو پاتری، نابێ بسووتێنرێ، ده‌بێت په‌یڕه‌وی رێنماییه‌كان بكه‌ین، چونكه‌ به‌سووتانی پاتری جۆره‌ ماده‌یه‌كی تیایه‌ ده‌چێته‌ ناو هه‌واوه‌ هۆكاری تووشبوونه‌ به‌نه‌خۆشی ترسناك. بۆیه‌ لێره‌دا ده‌ڵێم: راسته‌ له‌ناو شار هه‌نگاوی باش نراوه‌ له‌لایه‌نی دروستكردنی باخچه‌و چاندنی دارو دره‌خت’ كه‌ ئه‌مه‌ هۆكارێكه‌ بۆ پتر كردنی گازی ئۆكسجین له‌ناو ئاوو هه‌وای ده‌وروبه‌رمان. به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌ته‌نیا چاره‌سه‌ر نییه‌، پێویسته‌ گزۆزی ئۆتۆمبێل فلته‌ری تایبه‌تی له‌سه‌ر چه‌سپ بكرێت و له‌سه‌یرانگاو گه‌شتوگوزار پاشماوه‌كان فڕێ نه‌ده‌ین و له‌شوێنه‌كه‌ به‌جێی نه‌هێڵین، له‌ماڵه‌كان زبڵی ته‌ڕو وشك به‌جیا كۆبكه‌نه‌وه‌و پێویسته‌ له‌لایه‌نی په‌یوه‌ندیدارو حكومه‌ت حاویه‌ی جیا جیا له‌نێو شارو ده‌وروبه‌ریدا دابنێت. هه‌روه‌ها به‌رێزیان له‌سه‌ر ئه‌و سه‌ردانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ شاندی حكومه‌تی كوردستان بۆ وڵاتی نه‌مسا چووبوون وتی: ئێمه‌ له‌سه‌ر داوای حكومه‌تی نه‌مسا (كونسولی ئابووری نه‌مسا داوه‌تنامه‌ بۆ به‌ڕێز وه‌زیری سه‌رچاوه‌ ئاوییه‌كانی حكومه‌تی كوردستانی ناردبوو.) چووین، شانده‌كه‌ی حكومه‌تی كوردستان كه‌ منیشی له‌گه‌ڵ دابوو له‌م كۆنگره‌یه‌دا كه‌ سێ رۆژی خایاند یه‌كه‌م رۆژ د.كلینگ كه‌ به‌ڕێوه‌به‌ری ئاوو ئاوه‌ڕۆكانی شاری ڤیه‌ننایه‌ باسی ئه‌وه‌ی كرد بۆ به‌شداربووان چۆن ئاو له‌چیاكانی ده‌وروبه‌ری ڤیه‌نناوه‌ دێته‌ ناو شار به‌بێ خه‌رج كردنی هیچ هێزێك ئه‌و ئاوه‌ ده‌گاته‌ هه‌موو ماڵه‌كان و زۆر له‌و ئاوی حه‌یاته‌ی كه‌ له‌كوردستان به‌بوتڵ ده‌فرۆشرێت و ده‌یخۆینه‌وه‌، سازگارتره‌. رۆژی دووه‌م به‌شداربووان له‌دانیشتنێكی به‌رفراوانی كۆنگره‌كه‌ له‌ شاری (لینس) كه‌ تێدا باس له‌گاف و ئاو كرا، له‌وێدا له‌گه‌ڵ زۆر كۆمپانیاو خاوه‌ن كارگه‌كان گفتوگۆمان كرد، كه‌ ئه‌وانه‌ی له‌وێبوون زۆربه‌یان په‌یوه‌نددار بوون به‌پاراستنی ژینگه‌ و چۆن هه‌ڵسوكه‌وت له‌گه‌ڵ ئاوو غاز ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كجار سوودی بۆ ئه‌زموونی خۆمان هه‌بوو. رۆژی سێیه‌میش چووینه‌ وه‌زاره‌تی كشتوكاڵی نه‌مسا، له‌وێش گفتوگۆی تێروته‌سه‌ل له‌سه‌ر بابه‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان كرا. هه‌روه‌ها به‌ڕێزیان له‌سه‌ر پرۆژه‌ی نوێی ئاوی ئیفراز له‌شاری هه‌ولێر گوتی: من ئه‌و پرۆژه‌یه‌ زۆر به‌ گرنگ و پیرۆز ده‌زانم، هاوكات ئێمه‌ هه‌ر له‌ حاجی ئۆمه‌ران تا ده‌گاته‌ بێخاڵ و جوندیان و كانی و سه‌رچاوه‌ی زۆرمان هه‌یه‌ و سروشتی هه‌ولێر وكوردستان هه‌ر وه‌كو شاری ڤیه‌ننایه‌ كه‌ ئێمه‌ش ده‌توانین له‌م شوێن و كانیانه‌ به‌ كه‌ناڵ ئاو بۆ هه‌ولێر بهێنین، هه‌ولێر چونكه‌ دووره‌ له‌زێ و ده‌ریا پێویسته‌ حه‌وز و كه‌ناڵی ئاوی له‌ ده‌ورو به‌ری بۆ دروست بكرێت كه‌ هۆكارێكه‌ بۆ فێنكی و سازگاری ئاووهه‌واكه‌ی و پاراستنی ژینگه‌كه‌ی