كۆى راسپارده‌كانی یه‌كه‌مین كۆنفرانسى ژینگه‌یى 5-6ى حوزه‌یرانى 2013    
(9/9/2013)



1. دانانى فه‌رمانبه‌رى تایبه‌ت به‌ ژینگه‌ له‌ خاڵه‌ سنووریه‌كانى هه‌رێم بۆ پشكنینى مادده‌ تیشكده‌ره‌كان له‌ كه‌ره‌سه‌ هاورده‌كان بۆ هه‌رێمى كوردستان وه‌ ریگه‌نه‌درێت كه‌ ئه‌و مادده‌ تیشكده‌رانه‌ له‌ خاكى كوردستاندا بخرینه‌ ژێر خاكه‌وه‌.
2. ئه‌نجامدانى رووپێوی ژینگه‌یى له‌ هه‌رێمى كوردستان.
3. یه‌كخستنه‌وه‌ى پۆلیسى دارستان و فه‌رمانده‌ى پێشمه‌رگه‌ى پاراستنى ژینگه‌.
4. پێویسته‌ پرۆسه‌ى هه‌ڵسه‌نگاندنى كاریگه‌رى ژینگه‌یى (EIA) به‌ شێوه‌یه‌كى زانستی بۆ هه‌موو پرۆژه‌یه‌ك ئه‌نجام بدرێت وه‌ پێنج سالأ جارێكیش بۆ هه‌موو پرۆژه‌یه‌ك دووباره‌ بكرێته‌وه‌.
5. دانانى پلانێكى ستراتیجى له‌ پێناو پاراستنى ژینگه‌ به‌ سیسته‌مى (SWO2).
6. هه‌وڵدان بۆ دروستكردنى زیاترى دارستانى ده‌سكرد و به‌رز كردنه‌وه‌ى رێژه‌ى سه‌وزایى.
7. هه‌وڵبدرێت پرۆژه‌ گه‌وره‌كان ره‌زامه‌ندى پێوه‌رى ( ISO 26,000 ,ISO 14,001) به‌ده‌ست بهێنن.
8. هه‌وڵدان بۆ هه‌مواركردنه‌وه‌ى یاسای ژماره‌ (8)ی ساڵى (2008) ى پاراستن و چاككردنى ژینگه‌، جێبه‌جێ كردن و كارپێكردنى تا هه‌مواركردنه‌وه‌ى یاساكه‌.
9. پێویسته‌ له‌دانانى ماسته‌رپلان له‌شارو شارۆچكه‌كاندا ڕه‌چاوى زه‌وى كشتوكاڵى و سه‌وزایى بكرێت و زیاتر بۆ ناوچه‌ زورگ و به‌رده‌ڵانیه‌كان بڕۆن.
10. هه‌وڵدان بۆ به‌خۆماڵیكردنی ئه‌زموونه‌ جیهانییه‌كان له‌ بواری هۆشیاریی ژینگه‌ییدا.
11. پێویسته‌ پابه‌ندبین به‌ كۆنفراسه‌ جیهانیه‌كانى په‌یوه‌ست به‌ زیادبوونى چڕى گازى خانووه‌ پلاستیه‌كان International Conference on Greenhouse Gases وه‌ هه‌وڵدان بۆ سنوورداركردنى.
12. پێویسته‌ هه‌رچى زووه‌ بیر له‌ ئالیه‌تێكى گونجاو تر بكرێته‌وه‌ بۆ هه‌نارده‌ى نه‌وتى هه‌رێم وه‌ك به‌ڕێگاى بۆرى. له‌به‌رئه‌وه‌ى ڕیگاى تانكه‌ر بۆته‌ هۆكارو سه‌رچاوه‌ى سه‌ره‌كى پیس بوونى هه‌وا و خاكى هه‌رێم به‌ هۆى به‌ باچوونى به‌شێكى زۆر له‌پێكهاته‌ نه‌وتیه‌ هایدرۆكاربۆنیه‌ سووكه‌كان له‌كاتى گواستنه‌وه‌ى، بێجگه‌ له‌وه‌ش له‌كاتى ڕووداوى تانكه‌ره‌كان به‌شێكى زۆر له‌ پێكهاته‌ نه‌وتیه‌كان تێكه‌ڵ به‌هه‌وا و خاك ده‌بێت چ به‌ هۆى كه‌وتنه‌وه‌ى ئاگر وه‌یا به‌ هۆى ڕژانى، سه‌ربارى ئه‌وه‌ش تانكه‌رى گواستنه‌وه‌كانیش بڕێكى زۆر سووته‌مه‌نى به‌كاردێنن وه‌ ده‌رئه‌نجامى ئه‌وه‌ش پاشه‌ڕۆیه‌كى گازى زۆرى ئه‌و تانكه‌رانه‌ تێكه‌ڵ به‌ هه‌واكه‌ ده‌بێت.
13. پێویسته‌ رێگه‌ نه‌درێت هیچ ماده‌یه‌كى پاشه‌ڕۆى ڕه‌ق وه‌ به‌تایبه‌تیش پلاستیكى له‌جۆرى PVC و داوده‌رمان و مه‌وادى كیمیاوى به‌ رێگاى سووتان له‌ ناوببرێت , به‌ڵكو ئه‌بێت به‌ ڕێگاى زانستى ریسایكڵ و چاره‌سه‌ر بكرێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ى چه‌نده‌ها گازى ئۆرگانى كلۆرى لێ ده‌رده‌چێت وه‌ به‌ئاستى زۆركه‌م (به‌ش له‌ ملیۆن ppm وه‌یا به‌ش له‌ ملیار ppb ( هۆكاره‌ بۆ چه‌نده‌ها نه‌خۆشى كوشنده‌ وه‌ك شێرپه‌نجه‌.
14. رێگه‌ نه‌دریت ئه‌و گازه‌ كلۆروفلۆرو كاربۆنانه‌ى banned chlorofluorocarbon كه‌ بۆ ساردكردنه‌وه‌ به‌كاردێت وه‌ له‌ جیهان قه‌ده‌غه‌ كراوه‌ بێته‌ هه‌رێمى كوردستان چونكه‌ كاریگه‌رى نه‌گه‌تیفى له‌سه‌ر كه‌م كردنه‌وه‌ى گازى ئۆزۆنى چینى ئۆزۆن له‌ به‌رگى هه‌واى ئه‌بێت، كه‌ به‌ پێ ى پرۆتۆكۆلى مۆنتریال Montreal Protocol له‌ ساڵى 1995 به‌رهه‌م هێنان و به‌كارهێنانى قه‌ده‌غه‌ كراوه‌.
15. پێویسته‌ هه‌رچى ماكینه‌ى ئۆتۆمبیل و مولیده‌ى كاره‌بایی فلترى diesel filter و catalytic converter ى بۆ دانرێت تاوه‌كو ئه‌و ته‌نۆچكه‌ ڕه‌شه‌ كاربۆنیه‌ى كه‌ ده‌رى ئه‌كات نه‌چێته‌ به‌رگى هه‌واو به‌شێكى گازه‌ ده‌رچووه‌كانى بكاته‌ ئاو و دوانۆكسیدى كاربۆن.
16. پێویسته‌ باجى ژینگه‌ى ئۆتۆمبیل به‌پێ ى میكانیزمێكى گونجاو دانرێت له‌گه‌ڵ ئامانجى به‌كارهاتنى ئۆتۆمبێله‌كه‌ و قه‌باره‌ى ئۆتۆمبێله‌كه‌ و جۆرى ماكینه‌كه‌ى، هه‌روه‌ها هاندان بۆ هێنانى ئۆتۆمبێلى مه‌كینه‌ى له‌ جۆرى Hybrid تاوه‌كو ئه‌گه‌ربكرێت سه‌رچاوه‌ى ووزه‌ى خاوێنى وه‌ك كاره‌با به‌كاربێت به‌ تایبه‌تى بۆ ئَۆتۆمبێلى گواستنه‌وه‌ى گشتى.
17. پێویسته‌ وێستگه‌ى چاودێرى گازى gas monitoring stations له‌ ناوچه‌ چڕو پڕ دانیشتوان و زۆر ئۆتۆمیله‌كان دانرێت تاوه‌كو په‌یتى ماده‌ پیسكه‌ره‌ هه‌وایه‌كان (گازو و ته‌نۆچكه‌كان) پێوانه‌ بكرێت و هه‌میشه‌ به‌ دواچوون هه‌بێت له‌سه‌ر كواڵیتى هه‌واى ده‌وروبه‌ر به‌ ده‌ربڕینى به‌ شێوه‌ى پێرسى جۆرى هه‌وا Air Quality Index ، به‌ ئه‌نجامدانى رووپێوى هه‌وا تاوه‌كو هاووڵاتى به‌ ئاگابن له‌ جۆرى هه‌واكه‌.
18. هه‌وڵبدرێت ئامرازى گشتى گواستنه‌وه‌ دابین بكرێت public transportation، سه‌ربارى ئه‌وه‌ش زیاكردنى ووشیارى بۆ به‌كارهێنانى پاسكیل، وه‌ ئه‌ركى حوكومه‌تیشه‌ كه‌رێگاى تایبه‌تى پاسكیل بنیات نێت.
19. دابینكردنى ئامرازى پێویست بۆ رێگه‌گرتن و ئاسان كۆنترۆلأ كردن و پاراستنى دارساتان و رووه‌كى خۆرسكى ناوچه‌ سروشتیه‌كان له‌ سووتان.
20. پێویسته‌ پانتایى سه‌وزایى له‌ ناوچه‌ نیشته‌نیه‌كان و جێگاى چالاكیه‌ پیشه‌سازیه‌كان زیاد بكرێت تاوه‌كو هاوسه‌نگى نێوان گازى ئۆكسجین و دووه‌م ئوكسید بكرێت، سه‌ربارى ئه‌وه‌ى كه‌ سه‌وزایى فاكته‌رى پۆزه‌تیڤه‌ بۆ چه‌نده‌ها خاڵى تر.
21. نه‌هێشتنى تێكردنى پێكاته‌ قوڕقوشمیه‌كانى وه‌ك tetraethyl lead (TEL) له‌ به‌نزین به‌مه‌به‌ستى زیادكردنى پله‌ى ئۆكتانى. له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ماده‌ى قوڕقوشم به‌ شێوه‌ى ئۆكسیدى قوڕقوشم تێكه‌ڵ به‌ به‌رگى هه‌وا ئه‌بێت و ئه‌بێته‌ هۆى چه‌نده‌ها گرفتى ته‌ندروستى به‌ دۆزینه‌وه‌ى سه‌رچاوه‌ى تر بۆ به‌كارهێنانى له‌جیاتى قورقوشم، وه‌تا ئێستاش ووڵاتى عێراق یه‌كێكه‌ له‌ ته‌نها شه‌ش ووڵات له‌ جیهاندا كه‌ ئاوێته‌كانى قورقوشم ده‌كاته‌ به‌نزینه‌وه‌.
22. ده‌بێت پشكنین بۆ گازى تیشكه‌وه‌رى سرووشتى ڕادۆن Radon-222 بكرێت كه‌ تیشكى ئه‌لفا ده‌رئه‌كات وه‌ به‌گازێكى سروشتى بكوژى بێ ده‌نگ دائه‌نرێت وه‌ یه‌كێكه‌ له‌ پێكهاته‌كانى شیكاربوونى ناووكى توخمى یورانویمى 238 uranium decay بۆ قوڕقوشم.
23. پێویسته‌ له‌ سه‌ر ده‌زگا ئه‌كادیمیه‌كان و سه‌نته‌رى توێژینه‌وه‌كان گرنگى زیاتر بده‌ن به‌ بوارى كیمیاى به‌رگى هه‌واو پیسبوونى Atmospheric Chemistry and air pollution وه‌ هه‌وڵ بدێت پێرستى ژماره‌یى بۆ جۆرى هه‌وا Air Quality Index (AQI) و ئاستى پیسبوونى ده‌ست نیشان بكرێت به‌ پێى دابه‌ش كردنى بۆ ناوچه‌ له‌ هه‌رێمى كوردستان Air pollution zones and harmful pollution levels. تا هاووڵاتى به‌رچاوى ڕوون بێت و به‌ ئاگابێت له‌ جۆرى ئه‌و هه‌وایه‌ى كه‌ هه‌ڵى ئه‌مژیت كه‌ نزیكه‌ى 12000 بۆ 18000 لتره‌ له‌ ڕۆژیكدا به‌ پێ ى جیاوازى ته‌مه‌ن، ڕه‌گه‌ز و چالاكى.
24. هه‌وڵدان بۆ ده‌ركردنی یاسای پاڵپشتی پیشه‌سازییه‌ ژینگه‌ییه‌كان بۆ ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ى كه‌ دۆستى ژینگه‌ن Environmentally sound product) و پاشه‌ڕۆى كه‌میان هه‌یه‌، وه‌ ئه‌و پیشه‌سازیانه‌ى كه‌ ریسایكلى پاشه‌ڕۆكانى تێكه‌ڵ به‌ ژینگه‌ ناكات، ئه‌ویش به‌ هاندانی ئه‌و جۆره‌ پیشه‌سازییانه‌ له‌لایه‌ن حكوومه‌ته‌وه‌ به‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی نرخی كاره‌با و ئاو و لابردنی باج له‌سه‌ریان، بۆ نموونه‌ پیشه‌سازی دووباره‌ به‌كارهێنانه‌وه‌ی ئه‌له‌منیۆم و كاغه‌زو مقه‌با و ئاسن و .... هتد.
25. ڕه‌چاوى مه‌رجى توندو تۆلى ژینگه‌یى زیاتر په‌یڕه‌و بكرێت له‌كاتى كردنه‌وه‌ى وێستگه‌ى فرۆشتنى سووته‌مه‌نیه‌ نه‌وتیه‌كانى وه‌ك به‌نزین و نه‌وت و دیزڵ به‌ تایبه‌تى له‌ ناوچه‌ نیشته‌جێیه‌كان له‌به‌ر ئه‌وه‌ى بێجگه‌ له‌ ئه‌گه‌رى ڕوودانى ئاگر كه‌وتنه‌وه‌ ئه‌و وێستگانه‌ به‌شێكى زۆر له‌ گازه‌ هیدرۆكاربۆنه‌كانى وه‌ك به‌نزین و تۆله‌وین و زایلین تێكه‌ڵ به‌ هه‌وا ئه‌كه‌ن و جۆرى هه‌واكه‌ خراپ و پیس ئه‌كه‌ن.
26. لێكۆلینه‌وه‌كردن و دورخستنه‌وه‌ى تاوه‌رى بگۆره‌كانى ئامێره‌كانى په‌یوه‌ندى له‌ ناو شاره‌كان بۆ ده‌ره‌وه‌ى شار، چونكه‌ به‌ گوێره‌ى توێژینه‌وه‌ زانستیه‌كان ئه‌و تیشكه‌ى له‌و تاوه‌رانه‌وه‌ ده‌رده‌چن زیانى ته‌ندروستى به‌ مرۆڤ ده‌گه‌یه‌نن.
27. لێفڕێدانی شوێنی خاشاك و پاشماوه‌ به‌شێوه‌یه‌ك بێت كه‌ كارنه‌كاته‌ سه‌ر ئاوی ژێر زه‌وی و سه‌رزه‌وی.
28. وه‌به‌رهێنان له‌ بواری كشتوكاڵیدا پێویسته‌ هاوته‌ریب بێت له‌گه‌ڵ به‌كارهێنانی ئاو.
29. چاره‌سه‌رى پاشماوه‌ى ئاوده‌ستى شاره‌كان كه‌ له‌ رێى تانكه‌ره‌وه‌ فرێده‌درێن.
30. دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ به‌كارهێنانی قركه‌ره‌ كیمیاوییه‌كان به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی گشتگیرن، زێده‌ڕۆی نه‌كردن له‌به‌ركاهێنانی په‌ینی كیمیاویی و په‌ناببرێت بۆ IPM.
31. رێكخستنی مه‌سه‌له‌ی راوكردن به‌ یاسا تا نه‌بێته‌ هۆی تێكچوونی هاوسه‌نگی ژینگه‌.
32. پێویسته‌ ئه‌و سیسته‌مه‌ى بۆ ناوچه‌ پارێزراوه‌ سروشتییه‌كان كه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران ده‌رچووه‌ بخرێته‌ بواری جێبه‌جێ كردنه‌وه‌.
33. قه‌ده‌غه‌ كردنی به‌كارهێنانی زه‌وی كشتوكاڵی یا پاوان بۆ كاری پیشه‌سازی یان نیشته‌جێ بوون یان پاڵاوگه‌ی نه‌وت كه‌ كار له‌ زینده‌وه‌رانی ده‌وروبه‌ر ده‌كات.
34. دامه‌زراندنی بانكی تۆ وه‌ك: (National seed bank – national Botanical garden- National herbarium - National biodiversity database - National herbarium).
35. هۆشیاركردنه‌وه‌ی خه‌ڵكی كوردستان له‌سه‌ر بابه‌تی ئه‌و رووه‌ك و ئاژه‌ڵانه‌ى له‌ژێر هه‌ڕه‌شه‌دان.
36. فڕێ نه‌دانى خۆڵ و خاشاك و پاشماوه‌ پیشه‌سازیه‌كان و به‌رهه‌مه‌ نه‌وتیه‌كان له‌زه‌ویه‌ كشتوكاڵیه‌كان و دابین كردنی شوینی تایبه‌ت بۆ مه‌به‌ستی دووباره‌ به‌كارهێنانه‌وه‌یان به‌شێوه‌یه‌كی زانستی، وه‌سود وه‌رگرتن لێیان بۆ به‌ده‌ست هێنانى ووزه‌.
37. گرنگیدان بۆ دانانى تاقیگه‌ى پێشكه‌وتوو و دابینكردنى ئامێرو كه‌ره‌سته‌ى تایبه‌ت به‌ پشكنین وپیسبوونى خاك.
38. هه‌وڵبدرێت بۆ رێگه‌گرتن له‌ سوتاندنى خاك كه‌ ده‌بێته‌ هۆى تێكچوونى هاوسه‌نگى ژینگه‌ى خاك.
39. دانانی ئه‌نجومه‌ن یان بۆردێكى ئاو بۆ مه‌به‌ستى داڕشتنی سیاسه‌تی ئاو له‌ هه‌رێمی كوردستان.
40. دانانی وێستگه‌ی چاودێری كردن له‌ سنووره‌كان به‌مه‌به‌ستی دیاری كردنی جۆرو بڕی ئاوی هاتوو بۆ هه‌رێمی كوردستان و دانانی سیسته‌مێك بۆ چاودێری كردنی ئاوی ژێر زه‌وی.
41. دانانی وێستگه‌ی چاره‌سه‌ركردنی ئاوی قوڕس له‌ شاره‌كان و ئه‌گه‌ر بگونجێت بكرێت به‌ چه‌ند وێستگه‌یه‌ك. دانانی سیسته‌می چاره‌سه‌ركردنی ئاوی پرۆژه‌ نیشته‌جێیه‌ نوێییه‌كان. چاره‌سه‌ركردنی ئاوی پیسی پیشه‌سازی. چاره‌سه‌ركردنی پاشماوه‌ی (قوڕه‌ شین sludge). بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ پێشنیار ده‌كه‌ین سه‌ره‌تا سیسته‌مى چاره‌سه‌ركردن دابنرێت له‌سه‌ر ئاوه‌رۆى شاره‌كان پاشان به‌ستنه‌وه‌ى به‌ تۆرى ئاوه‌رۆى پیسى شاره‌كان كه‌ بریاروایه‌ دروست بكرێت.
42. دووباره‌ به‌كارهێنانی ئاوی پیس له‌ بواری دیاریكراودا وه‌ك بوارى ئاودێری، پیشه‌سازى و بنیاتنان پاش چاره‌سه‌ی پیُویست.
43. دانانی پێوه‌رى زیره‌ك بۆ به‌كارهێنانی ئاوی خواردنه‌وه‌ و زیادكردنى نرخ.
44. ئاوه‌ڕۆ به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ و به‌بێ تۆڕبه‌ندی كۆنه‌كرێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ئاوی ژێر زه‌وی تێكه‌ڵ نه‌بێت، جیاكردنه‌وه‌ى ئاوه‌ڕۆی نه‌خۆشخانه‌كان له‌گه‌ڵ ئاوه‌ڕۆی شار.
45. تاقیگه‌ی ناوه‌ندی بۆ پشكنینی ئاو له‌ هه‌رێم دابنرێت و تاقیگه‌ى شاره‌كانیش به‌ ئامێر و كارمه‌ندى پێویست چاڵاك بكرێن.
46. به‌كارهێنانی پرۆگرمی كۆمپیوته‌رى GIS له‌ بواری ژینگه‌ی ئاودا. سوود وه‌رگرتن له‌ سیسته‌می سه‌ته‌لایت بۆ كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری پێویست له‌ بواری ئاو و دانانى نه‌خشه‌ی هه‌ستیاری ئاوی ژێر زه‌وی بۆ پیسبوون Vulnerable Mapping.
47. زیاتر كردنى ژماره‌ى ئه‌و گۆماوه‌ بچووكانه‌ى بۆ گڵدانه‌وه‌ی ئاوی باران هه‌ڵكه‌ندراون بۆ مه‌به‌ستى زیادكردنی بڕی ئاوی ژێر زه‌وی.
48. دانانی تانكی تایبه‌تى تێكردنی كلۆر له‌ بیره‌كان بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ كێشه‌ی كلۆر له‌ ئاودا. تابكرێت پێویسته‌ ئاوی خواردنه‌وه‌ پاك بكرێته‌وه‌ و به‌بێ وێستگه‌ی پاككردنه‌وه‌ دابه‌ش نه‌كرێت.
49. به‌دواداچوون ده‌رباره‌ی كاریگه‌ری ئامێره‌ هه‌ڵكه‌نه‌ره‌كانی لم و چه‌و(غه‌سال) له‌ قه‌راغ رێڕه‌وی رووباره‌كان و نه‌شێواندنی سروشتی لێواره‌كان و كه‌مكردنه‌وه‌ی كاریگه‌ریان له‌سه‌ر جۆری ئاو بكرێت.
50. هه‌وڵبدرێت سیسته‌می تۆڕی ئاوی خواردنه‌وه‌ و ئاودێری به‌ جیا بێت. پێویست ناكات ئیتر ئاوی پاككراوه‌ بۆ مه‌به‌ستی شووشتن و ئاودێری باخچه‌ و پاركه‌كان له‌ناو شاره‌كان به‌كاربێت چونكه‌ ده‌توانرێت ئاوى رووباره‌كان به‌شێوه‌یه‌كی راسته‌وخۆ به‌كاربهێنرێت.
51. هه‌وڵبدرێت بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ى راماڵینى خاك به‌ رێگه‌ى زانستى زیادكردنى سه‌وزایى كه‌ده‌بێته‌ هۆى پاراستنى هاوسه‌نگى ژینگه‌ى هه‌موو زینده‌وه‌ران وپاراستنی زه‌وی له‌ بیابان بوون.
52. دانانى فه‌رمانبه‌رى ژینگه‌ به‌ئه‌ندام له‌ لیژنه‌كانى له‌ ناوبردنى مادده‌ به‌سه‌ر چووه‌كان له‌ هه‌رپارێزگایه‌ك، بۆ مه‌به‌ستى كه‌مكردنه‌وه‌ى پیسبوونى ژینگه‌ى خاك به‌ سوتاندنیان له‌سه‌ر خاك یان شاردنه‌وه‌یان له‌ نێو خاك به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ كوره‌ى تایبه‌تدا چاره‌سه‌رى بۆ بكرێت.
53. هه‌وڵدان بۆ كه‌م كردنه‌وه‌ى هاورده‌كردن و دروستكردنى مادده‌ پلاستیكیه‌كان بۆ به‌كارهێنانى رۆژانه‌ له‌ برى ئه‌وان هانبدرێت بۆ به‌كارهێنانى مادده‌ ناپلاستیكیه‌كان وه‌ك (شوو، كاغه‌ز، په‌رۆ).
54. هه‌وڵبدرێت بۆ پاكردنه‌وه‌ى زه‌ویه‌ كشتوكاڵیه‌كان له‌ مین وه‌ مادده‌ ژه‌هراوى و تیشك ده‌ره‌كان به‌ به‌كارهێنانى چاندنى رووه‌كى تایبه‌ت كه‌تواناى پاكردنه‌وه‌ى خاكیان هه‌یه‌ له‌و ماده‌ پیسكه‌رانه‌.
55. چاودێرى كردنى ئامێره‌كانى ده‌رهێنانى چه‌ و لم و به‌رد له‌ ناوچه‌ شاخاوى و زورگه‌كان چونكه‌ ژینگه‌ى ناوچه‌كه‌ ده‌شێوێنن، به‌ڵكو پركردنه‌وه‌ى به‌ خۆلأ و مادده‌ى تر دواى هه‌ڵكه‌ندنى، به‌ پێى یاسا و رێنماییه‌ په‌سه‌ند كراوه‌كان.
56. بابه‌تى ژینگه‌یی له‌ گشت ناوه‌ندكانی خوێندن و خوێندنی باڵادا بخوێنرێت، به‌ ده‌ستپێكردنى له‌ باخچه‌ى ساوایانه‌وه‌.
57. داواكردن له‌ وه‌زاره‌ته‌كانى خوێندنی باڵا و پلاندانان بۆ زیاتركردنی ژماره‌ی ماسته‌رنامه‌ و دكتۆرانامه‌ له‌ بواری ژینگه‌دا، پێدانی كورسی تایبه‌ت به‌ فه‌رمانبه‌رانی ده‌سته‌ی پاراستنی ژینگه‌ له‌ به‌شی ژینگه‌ی سه‌ر به‌كۆلێژه‌كان بۆ ده‌رچووانی پۆڵی شه‌ش.
58. تۆڕێكی ژینگه‌یی سه‌رتاسه‌ری بۆ رێكخراوه‌كان دابمه‌رزێت و كار بكات به‌ پلانێكی ستراتیژی.
59. هاندانى كه‌ناڵه‌كانى راگه‌یاندن بۆ گرینگیدان به‌ژینگه‌، ته‌له‌فزیۆنه‌ ئاسمانیه‌كان كه‌سێكى تایبه‌ت به‌ بوارى ژینگه‌ دابنێن.
60. كردنه‌وه‌ی زیاتری یانه‌ی ژینگه‌یی له‌ قوتابخانه‌كان و داهێنانی پێشبڕكێی ژینگه‌یی له‌ نێوانیاندا و په‌یڕه‌وكردنی سیسته‌می خه‌ڵاتكردن بۆ منداڵان له‌ بواری ژینگه‌پارێزیدا وه‌ك خه‌ڵاتكردنیان له‌گێڕانه‌وه‌ی مادده‌ به‌كارهاتووه‌كان.
61. هه‌وڵدان بۆ په‌یوه‌ستكردنی كۆمپانیاكانی كه‌رتی تایبه‌ت بۆ به‌خشینی به‌شێك له‌ سووده‌ داراییه‌كانیان بۆ سندوقى ژینگه‌.
62. هه‌وڵدان بۆ دروستكردنی سه‌نته‌رێكی ژینگه‌یی له‌ زانكۆكان به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌نێوان ده‌سته‌ی پاراستن و چاككردنی ژینگه‌و وه‌زاره‌تی خوێندنی باڵا.
63. گه‌یاندن و خستنه‌ڕووی زیاتری مه‌ترسییه‌ ژینگه‌ییه‌كان به‌ ئاسته‌ باڵاكانی ناوه‌نده‌كانى بڕیاری سیاسیی بۆ زیاتر ئاگاداربوونیان به‌گرنگیی و بایه‌خی پاراستن و چاككردنی ژینگه‌ له‌لایه‌ن ده‌سته‌ و وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانه‌وه‌.
64. بایه‌خدانی زیاتر به‌ هونه‌ری فۆتۆگرافی وڤیدیۆیی له‌ بواری ژینگه‌پارێزیی و بایه‌خدان به‌ ژینگه‌.
65. بایه‌خدان به‌ ده‌ستخستنی زانیاری ژینگه‌یی و داتابه‌یس له‌ بواره‌كانی ژینگه‌پارێزیدا.
66. په‌یوه‌ندی كردن به‌ نووسه‌ران و شاره‌زایانی بواری ژینگه‌یی بۆ نووسین له‌ بواری ژینگه‌دا.
67. به‌ چاپگه‌یاندنی زیاتری كتێب و نامیلكه‌ی منداڵان له‌ بواری ژینگه‌پارێزیدا.
68. بایه‌خدان به‌ ته‌رخانكردنی به‌شێك له‌ توانای دارایی دامه‌زراوه‌كانى حكومه‌ت بۆ بوارى ژینگه‌ له‌ گشت ناوه‌نده‌كانی كاردا.
69. هه‌وڵدان بۆ دابینكردنی سه‌رچاوه‌ی زانستی له‌ بواری ژینگه‌دا به‌ زمانی كوردی.
70. پێدانی رێنمایی ژینگه‌یی به‌ گه‌شتیارانی بیانی له‌ هه‌رێمی كوردستاندا بۆ باشتر پاراستنی ژینگه‌ و دانانى تابڵۆى ریكلامى ژینگه‌یى له‌ سه‌رجه‌م ده‌روازه‌كانى سه‌یرانگاكاندا.
71. هاریكاریكردن له‌گه‌ڵ مامۆستایانی ئایینی بۆ بینینى رۆڵى زیاتر له‌ بوارى ژینگه‌پارێزییدا.
72. كردنه‌وه‌ی خولی راهێنانی راگه‌یاندنی ژینگه‌یی بۆ كادیرانی ده‌زگاكانی راگه‌یاندن.
73. پێویستیی هه‌بوونی هێڵێكی گه‌رم بۆ په‌یوه‌ندیكردنی خێرا له‌ نێوان ده‌سته‌ و هاووڵاتییان به‌بێ به‌رامبه‌ر.
74. ده‌سته‌ى ژینگه‌ له‌ داهاتوودا بكرێت به‌ وه‌زاره‌تى ژینگه‌.